Publiek binnenhalen is geen doel. Winst maken kan dat ook niet zijn.
Het is belangrijk om doelen en middelen uit elkaar te houden. Het doel is waar het om te doen is. Middelen zijn manieren om het doel te bereiken. Het vergeten van het doel is de meest voorkomende domheid, stelde Friedrich Nietzsche.
Welnu, die domheid zien we behalve in het bedrijfsleven, nu ook in de culturele wereld. Het belangrijk is om de doelen duidelijk voor ogen te hebben en dan te bezien welke middelen het meest gepast zijn. Als artistieke voortreffelijkheid het doel is, dan kan het aantrekken van zo veel mogelijk betalende klanten niet het meest geëigende middel zijn om dat doel te bereiken. Dan is het beter om te concentreren op betrokkenheid van de mensen die komen kijken en luisteren, om hun kritisch oordeel. Maar met de opkomende bezuinigingen slaat de paniek toe en met de nieuw aangetrokken marketeers wordt al gauw vergroting van het aantal betalende bezoekers het doel. Op een Amerikaans seminar kregen de deelnemers te horen van een marketeer dat voor een Amerikaans museum drie zaken telt: 1. fundraising, 2, fundraising, 3. fundraising. AIsof het museum bestaat om fondsen te werven!? Het is de wereld op haar kop.
Toen ik dat alles zei tijdens een gesprek met leiders van culturele organisaties, schudde iemand van de rijksmusea heftig het hoofd. Nee, reageerde hij enigszins geïrriteerd, het gaat wel om meer publiek. Het zou wel eens goed zijn als musea dat als doel zouden stellen, in plaats maar te blijven hameren op het belang van de collectie. Naderhand kwamen we er wel weer uit. De omstandigheden kunnen zo zijn dat het realiseren van het middel van levensbelang kan zijn. Als het geld op is, zal het vooreerst uitsluitend gaan om aan geld te komen. Dan lijkt het even dat geld het doel van alles is, dat alles om geld draait. Maar dat een vals bewustzijn. Ga even zitten, denk na, stel je de vraag: “waar gaat het mij ook weer om” en je zal je realiseren dat het gaat om voortreffelijke kunst, of om een goed leven. Daar is geld voor nodig, ja zeker, maar als middel om dat doel te bereiken.
Dat geldt overigens ook voor winst. Mensen in het bedrijfsleven zeggen weliswaar dat winstmaximalisatie hun doel is, maar dat kan het niet zijn. Neem de bankiers, waar we nu zo mee bezig zijn. Hun doel is zorg te dragen voor het goed doorstromen van de financiële waterleiding. Bankiers hebben daarmee een belangrijke maatschappelijke rol, zoals nu wel duidelijk is. Ze willen goede bankiers zijn, en goed verdienen om bij te dragen aan, bijvoorbeeld, een goed gezinsleven. Winst is een middel, een belangrijk middel voor de versterking van de bank en daarmee voor haar houdbaarheid. Maar winst is geen doel en mag het ook niet zijn. Want wat is geld? Inderdaad, een betaal middel.
