De euro is een geloof geworden
Je gelooft in de euro, of je doet dat niet. Iedereen in Europa met bestuurlijke verantwoordelijkheid wordt geacht in de euro te geloven. Dat betekent dat je te pas en te pas verklaart dat de euro een zegen is en dat er geen alternatief is. Het geloof houdt ook in dat iedereen die in de euro gelooft een optimist is en degenen die er niet (meer) in geloven, doemdenkers zijn.
Ik geloof niet in de euro, heb dat nooit gedaan, maar beschouw mezelf eerder als een optimist met een geloof in een samenleving gebaseerd op sociale en democratische waarden. De euro draagt daar wat mij betreft te weinig aan bij, en zoals de huidige ontwikkelingen duidelijk maken, gaat ten koste van sociale en democratische kwaliteiten. Want sociaal is de aanpak in landen als Griekenland, Portugal en Ierland zeker niet, en democratisch is de dirigistische aanpak ook niet. Vanuit dit optiek lijkt het geloof in de euro defaitistisch en het opbreken van de euro juist goed omdat het perspectief op een andere economie, op betere samenlevingen. Maar dat opperen is als vloeken in de staatskerk. Want daar geldt het geloof in de euro.
Euro-gelovigen konden tot een jaar geleden volstaan met andersdenkenden te negeren. Wees iemand op de beperkte houdbaarheid van de euro dan was dat een malloot. In het afgelopen jaar bleek die andere boodschap wel wat realiteitsgehalte te hebben, dus werd het verweer steviger en fanatieker. Nu zijn andersdenkenden doemdenkers. Al gauw zijn we ketters die op een denkbeeldige brandstapel gezet dienen te worden.
In de dreigende omgeving van nu krijgt de verkondiging van het geloof in de euro een steeds sterkere evangelische retoriek. Natuurlijk blijft de euro een zegen, en dat zeker voor een klein land als Nederland. Natuurlijk is de euro goed voor de vrede. Over de macht die de euro zou beloven, horen we weinig meer, maar over de rampspoeden die zich gaan voltrekken over Europa en de rest van de wereld als de euro valt, es te meer. De ene gelovige gebruikt nog alarmerende berichten over de wereld na de euro dan de ander. De economie stort ineen, de handel houdt op, de financiële chaos is compleet, de beschaving komt aan haar einde, en gewapende conflicten zullen beginnen, en dat alles zal dit Europa overkomen wanneer de euro valt. Het Armageddon is nabij.
Daarom houden de gelovigen ons voor dat er geen alternatief is. De euro is een onomkeerbaar project, stelde van Rompuy onlangs.
Ieder geloof wordt gevaarlijk wanneer het fundamentalistisch wordt. En dat is precies wat met het euro geloof lijkt te gebeuren. De redelijkheid is zoek. Alles wordt uit de kast gehaald om die euro hoe dan ook in leven te houden. De prijs die Europa hiervoor gaat betalen, zal gigantisch zijn. De prijs is niet alleen financieel (denk een weghollende inflatie), maar ook sociaal en democratisch.
Een nuchtere observatie van de ontwikkelingen met de euro leidt tot het inzicht dat het project inderdaad een vergissing was, zoals Hans Hoogervorst, de voormalige VVD minister en toezichthouder, deze week toegaf. Dan is het beter om nu het verlies te nemen, door de zure appel heen te bijten om vervolgens weer aan te sterken.
Arjo Klamer is hoogleraar culturele economie aan de Erasmus Universiteit
