Zwaar economisch weer
by Arjo Klamer
De Twentsche Courant Tubantia, 4 April 2001
cat: Europe; columns
Pakken de donkere wolken samen aan de horizon van de economie? Is zwaar weer op komst? Je zou het zeggen als je leest en hoort over de reeks winstwaarschuwingen, de malaise op de beurs, en de faillissementen van talloze internetbedrijfjes, de ontslagen bij banken, de economische schade van de MKZ crisis en het afnemende vertrouwen van consumenten en producenten. Kunt u zich nog herinneren dat het nieuws zo slecht was?
Acht jaar lang is het goed gegaan. Mijn studenten weten niet beter. Zij zijn verwend met bedrijven die hen begeren en met verhalen van hun directe voorgangers die mooie banen hebben met lease auto en een "vet" inkomen. Ze fantaseren dan ook over de soort baan die zij willen, alsof zij het werk voor het kiezen hebben. Zorgen lijken ze niet te hebben. Een economische terugslag zal hen flink wakker schudden.
Ze zullen erachter komen wat het betekent te bedelen voor een eenvoudig baantje met een minder dan riant salaris. Ze zullen horen over hun voorgangers die hun mooie banen kwijt zijn, en dus ook hun lease auto en hun fantasieùn. En al die mensen die over niets anders konden praten dan over beleggen in aandelen en opties zullen het nu weer hebben over koetjes en kalfjes (zeker met die MKZ).
De snelle jongens die het hadden over enorme ambities, grootse plannen en flinke winsten, zullen weer leren wat bescheidenheid is. En aannemers die zo vreselijk hebben geprofiteerd van de hausse, zullen weer hun best moeten doen om opdrachten binnen te slepen. Wellicht hebben ze eindelijk tijd voor de klussen bij ons thuis.
Het slechte nieuws doet inderdaad denken aan een recessie. In strikte zin is daar nog geen sprake van. We spreken pas over een recessie wanneer de economie in twee opeenvolgende kwartalen een negatieve groei vertoont. Voorlopig houden de voorspellers het op rond de 3 procent groei.
Dat is een beetje minder dan we gewend zijn, maar nog steeds positief. Blijkbaar gaat het nog zo slecht niet met de economie. Bedrijven blijven om mensen vragen, order portefeuilles zijn redelijk gevuld, en er wordt nog volop gebouwd. De vele slechte berichten zijn daarom eerder voortekenen dan de manifestatie van een terugslag. Neem de aandelenbeurs. Deze week rapporteerde het CBS dat de beurswaarde van de aandelen dit eerste kwartaal met 11 procent is gekelderd. Zoæn daling is nog nooit eerder vertoond sinds de CBS deze statistiek bijhoudt. Gewoonlijk is het eerste kwartaal het beste kwartaal qua rendementen dus als het nu al zo slecht gaat, hoe slecht zal het straks dan moeten gaan? Zoæn waardedaling op de beurs klinkt dramatischer dan het is. Het hoeft bijvoorbeeld niet te betekenen dat bedrijven minder gaan investeren en consumenten minder gaan besteden. Een beurskrach kan de kringloop van inkomens en bestedingen ongemoeid laten. Alleen wanneer mensen zich armer voelen en daarom minder gaan uitgeven, heeft de beurs een echt effect op de economie.
Dat dit het geval is, moge blijken uit de terugval in de koopbereidheid van Nederlanders, en de enorme daling van de verkochte autoaes (20 % minder dan vorig jaar-veel meer dan verwacht na de btw verhoging). Philips en tal van andere bedrijven berichten tegenvallende resultaten. Het vertrouwen van de Nederlandse consumenten en producenten holt achteruit.
Dat kan niet lang meer duren of deze signalen worden vertaald in lagere groeicijfers en toenemende werkloosheid.
Wat niet helpt is dat grote en toonaangevende economieùn als de Amerikaanse en Duitse haperen. De Japanse economie is al langere tijd niet vooruit te branden, dat de Amerikaanse economie er niet al te goed voorstaat weten we al een tijdje, maar nu wijzen allerlei tekenen op grote problemen in de economie van onze grote buur. Het vertrouwen van Duitse ondernemers is al laag en blijft afnemen. Dat betekent dat ze niet geneigd zullen zijn tot grote investeringen. Hoe erg dat alles is, hangt af van de mate waarin economieùn over de gehele wereld van elkaar afhankelijk zijn. Ondanks al het gepraat over globalisering, blijkt dat nog best mee te vallen. Een terugval in Japanse bezoekers is vervelend maar hoeft geen ramp te zijn wanneer bijvoorbeeld meer Italianen ons land bezoeken.
Kortom, van een recessie is nog geen sprake, maar we zijn gewaarschuwd. Dat we redenen hebben om ons zorgen te maken, geven ook de economen van het IMF aan met hun advies aan de Europese Centrale Bank om de rente te verlagen. Blijkbaar vinden zij dat de Europese economie wel een impuls kan gebruiken.
