De derde dinsdag is op komst. Dan komt het kabinet met haar concrete plannen voor het komend jaar, met cijfers en al. Dan is het uit met de proefballonnen. We zullen er eindelijk achter komen wat dit kabinet concreet denkt te doen.
De grote vraag die ik heb is of met dit kabinet de manier van doen in dit land staat te veranderen. Natuurlijk gaat het ook om de cijfers. Natuurlijk doet het ertoe dat dit kabinet zich geroepen voelt om de bezuinigingswoede van Paars door te zetten. U zult dat nog gaan merken. Maar daar gaat het misschien niet om. De vraag is eerder of met dit kabinet de manier waarop wij zaken doen verandert.
In de bijbel van de LPF, De Puinhopen van Acht Jaar Paars, trekt Pim Fortuyn van leer tegen de regenten van Nederland. Hij ziet hoe de bestuurders van dit land de zaken met elkaar regelen. Wij hebben een regentencultuur, schrijft hij, ‘een cultuur van elite-overleg, plooien en gladstrijken en gedogen'.
Zó'n cultuur heeft weinig met democratie te maken, vond Fortuyn. En dat vonden veel Nederlanders met hem, blijkens de massale steun voor de LPF.
Dus zou je verwachten dat met de LPF in het kabinet het poldermodel op de schop gaat. Je zou zeggen dat de heren geen boodschap hebben aan het eindeloze overleg dat de polder kenmerkt. Je zou zeggen dat de poten onder de SER vandaan gezaagd worden.
Want waarom zou je zo'n adviesraad nu nodig hebben? Het vertraagt de besluitvorming toch alleen maar? En je bent benieuwd naar wat het kabinet gaat ondernemen om ons, de burgers, het gevoel te geven meer te zeggen te hebben en meer invloed te kunnen uitoefenen op de dienstverlening van de overheid. Je wilt wel eens zien hoe het onze democratie weer nieuw leven inblaast.
Tot nu is weinig van een concrete kentering te merken. De marktwerking die dit kabinet wil in de zorgverzekering en het onderwijs was ook een onderdeel van de Paarse agenda. Ik heb niets gelezen over de afschaffing van de SER en het najaarsoverleg met de sociale partners heeft traditiegetrouw weer plaats gevonden.
Moet het dan blijven bij een gekozen burgemeester? Blijkt dat het kabinet de VS in haar oorlogszucht tegen Irak steunt ook al is een gezonde meerderheid van het Nederlands volk tegen, dan vraag je je af of er wel iets veranderd is. Ook deze bestuurders doen maar.
De reden dat het niet zo gemakkelijk gaat is natuurlijk het CDA. Als één partij verantwoordelijk is voor onze overlegcultuur dan is dat wel het CDA. Het is een christelijke gedachte om in overleg te opereren, om het te hebben over sociale partners en om steeds weer de consensus te zoeken. Volgens de christelijke leer is een samenleving een lichaam met leden die in harmonie met elkaar dienen te werken. Vooral de katholieken hamerden na de Tweede Wereldoorlog op samenwerkingsverbanden.
Dat is een totaal ander beeld dan de liberalen en de LPF-ers die eerder denken in termen van vrije individuen die in onderlinge concurrentie het beste uit het leven halen. Met de VVD-ers kunnen de LPF-ers wel door een deur maar het is moeilijk voor te stellen dat Balkenende c.s. die christelijke gedachte zo maar laten varen. Hoe moet dat samen, vraag je je af. Het zijn zulke verschillende werelden die in dit kabinet vertegenwoordigd zijn.
Daarom verwacht ik geen al te grote veranderingen in het poldermodel. Heinsbroek en Bomhoff mogen dan wel van alles en nog wat roepen met Pim Fortuyn in de hand, Balkende en de andere CDA ministers zullen niet mee gaan. Is dat jammer? Gedeeltelijk. Overleg op zich hoeft niet kwalijk te zijn. Het overleg tussen de sociale partners zorgt voor stabiliteit en via het overleg kunnen allerlei partijen hun stem laten horen. Maar het is wel goed dat de gelederen zo nu en dan door elkaar geschud worden om nieuwe partijen een kans te geven. En er zal toch iets moeten gebeuren om meer mensen het gevoel te geven dat ze inspraak hebben en dat ze gehoord worden.
Wat te zeggen van hoorcommissies waarin parlementariërs ons burgers vragen onze ideeën over een netelig onderwerp zoals marktwerking in de zorg te verwoorden? En misschien zouden we het eens moeten hebben over het in ere herstellen van coöperaties in onderwijs en zorg. Burgers nemen dan weer het initiatief. Dat wilde Fortuyn, en het CDA ziet dat ook graag. Soevereiniteit in eigen kring. Welnu dan.