Blijven hopen op economisch herstel in 2003
by Arjo Klamer
De Twentsche Courant Tubantia, 10 January 2003
cat: Europe; columns
A spring recovery?
Een nieuw jaar nodigt uit tot vooruit - en terugblikken. Vorig jaar kon ik rond deze tijd constateren dat mijn voorspellingen van een economische teruggang in 2001 uitgekomen waren. Deze voorspelling was indertijd tegendraads: de rekenmeesters van het Centraal Planbureau hadden een groei van 3 procent of meer voorspeld. We weten nu beter.
Inmiddels is ook mijn voorspelling van dalende huizenprijzen een feit geworden. Datzelfde geldt voor de ondergang van Paars, die ik een jaar geleden al voorzag. De enquêtes wezen daar toen nog niet op, maar gelet op het gevoel van onbehagen dat ik alom waarnam en de opmars van Fortuyn, leek me die verwachting gerechtvaardigd.
Veel verder gingen mijn voorspellingen toen niet. De economische situatie was onduidelijk. Dat de beurs verder omlaag zou gaan, leek waarschijnlijk. Maar dat de beurs nog eens eenderde van haar waarde zou verliezen, nee, dat zou ik een jaar geleden niet hebben durven voorspellen. Zo werd 2002 uiteindelijk somberder en dramatischer dan ik mij had voorgesteld.
Voor 2003 ben ik gematigd optimistisch. Een hervatting van de stevige economische groei van een paar jaar geleden zit er voorlopig nog niet in. De werkloosheid zal verder oplopen en de groei zal iets boven nul eindigen. De economie blijft stagneren. Wel verwacht ik een licht herstel van de beurs als teken van een langzaam terugkerend vertrouwen in de economie. Dat laatste heeft weer te maken met de terugkeer van politieke stabiliteit na de verkiezingen van 22 januari.
Het gaat mij niet alleen om concrete voorspellingen maar ook om thema's. Schrijf ik over het schandaal rond de gevallen Amerikaanse energiereus Enron, zoals ik een jaar geleden deed, dan beweer ik min of meer dat het thema van frauderende bedrijven belangrijk gaat worden. Daar heb ik dus gelijk in gehad. Andere schandalen volgden. Het gerenommeerde accountantsbureau Arthur Andersen is niet meer, en boekhoudkundige praktijken in de VS, alsook hier in Nederland, zijn flink aangepast. Of de regering-Bush door deze schandalen aangetast wordt - zoals ik verwachtte - blijft een open vraag.
Het thema van de bedrijfsschandalen in de VS hangt samen met een ander thema waar ik het afgelopen jaar aandacht op probeerde te vestigen, en dat is het thema van een mogelijke economische crisis in de VS. Al is de Amerikaanse economie slechts half hersteld van de recessie na 11 september 2001, van een echte crisis is nog geen sprake geweest.
Maar Amerika leeft onverminderd op de pof. Het land blijft meer invoeren dan dat het uitvoert en moet daarom gigantische bedragen lenen op de internationale kapitaalmarkten. Hoe lang kan dat nog goed gaan? Reken er op dat dit thema in 2003 nadrukkelijk aan de orde zal zijn. Het zal niet alleen de VS, maar ook ons hier in Nederland gaan bezighouden. Want een kwakkelend Amerika is slecht voor onze economie.
Een kwakkelende Amerikaanse economie betekent een verdere waardestijging voor de euro. Amerika wordt goedkoper voor ons. Wat de euro betreft, kennen lezers van deze column mijn scepsis. Het stabiliteitspact heeft zijn langste tijd gehad. De politieke spanningen zullen toenemen. Een Fransman zal Wim Duisenberg opvolgen als president van de Europese Centrale Bank. De meesten van ons zullen in guldens blijven denken. Het is evenwel nog te vroeg voor een terugkeer van de gulden. Veel aandacht heb ik het afgelopen jaar besteed aan de kwalijke gevolgen van de verzakelijking in de Nederlandse economie, zoals die tot uitdrukking komt in de managerscultuur, de verzaking van de publieke zaak, de verwording van de zorg en het onderwijs, de privatisering en de nadruk op grootschaligheid. Kiezen de Nederlandse kiezers voor een kabinet van CDA en VVD, dan valt geen sterke kentering te verwachten. Vooral de VVD is gebrand op een verdere uitholling van de publieke sector. Desalniettemin heb ik goede hoop dat twijfels over de verzakelijking van onze samenleving sterker en concreter zullen worden.
Of een eventuele oorlog in Irak veel invloed zal hebben, betwijfel ik. Misschien gaat de prijs van de benzine omlaag wanneer de rijke oliebronnen van Irak weer op volle toeren gaan draaien. Hoe dan ook, ik hoop en verwacht dat 2003 economisch een iets beter jaar wordt dan 2002.
