Belastingperikelen: Van een onzer verslaggevers
door Arjo Klamer
Provinciale Zeeuwse Courant, 19 November 1999
cat: Netherlands, columns
De t.v ploeg was gekomen voor het verhaal van de bejaarde schrijfster. Ze nam de drie kerels mee het grindpad op, de tuin in en een veld op dat omringd was door bomen. Toen ze een eindje hadden gelopen, gebaarde ze hen te stoppen en stil te zijn. Het was doodstil. Alleen de wind ruiste door de bomen. Na een tijdje zei ze: "Hoor je het goed? Hier gaat het om."
Het is hem gelukt. De naam Vermeend, de staatssecretaris van Financiën, zal de komende jaren een begrip worden in Nederland. Want Vermeend wordt verantwoordelijk gehouden voor het nieuwe belastingstelsel dat vanaf 2001 ons financiële leven zal beheersen.
Die naamsbekendheid heeft hij verdiend, want iedere herziening van een belastingstelsel is een heidens karwei. Wat mij verbaast, is de gebrekkige weerstand. Een aantal partijen protesteert wel wat - de VVD wil eigenaars van BV`s ontlasten en de SP en GroenLinks tekenen bezwaar aan de royale behandeling van rijke Nederlanders - maar het ziet er naar uit dat de voorstellen zonder grote wijzigingen door de Kamer komen.
En dat terwijl het stelsel op verschillende punten rammelt. Vooral de behandeling van het inkomen op kapitaal is een ratjetoe, zoals mijn collega S. Cnossen onlangs in de Economische Statistische Berichten (ESB) aantoonde.
Hoe vervelend ook voor ons belastingbetalers, een fiscaal stelsel tekent een samenleving. Veel internationale bedrijven komen naar Nederland omdat het fiscale klimaat voor hen gunstig is. Dat maakt ons tot een internationale samenleving.
De inrichting van de belasting kan stimuleren dat mensen al dan niet samenwonen, al dan niet betaald werk verrichten, al dan niet goed voor hun kinderen en ouders zorgen; het belastingstelsel kan invloed hebben op de beschikbaarheid van banen voor laag opgeleiden en op de ongelijkheid tussen inwoners; het belastingstelsel kan bevorderen dat werk loont, dan wel dat rentenieren het vruchtbaarst is. Het kan ook een bron van inkomsten zijn voor diegenen die er weg mee weten.
Dat laatste wordt belangrijker naarmate het stelsel ingewikkelder wordt. Of dat van Vermeend eenvoudiger is dan het huidige is nog maar de vraag. Misschien is het wennen aan de indeling in drie boxen (of zijn het er vijf?) en de heffing op het forfaitaire vermogensrendement, maar zonder jargon kan de belasting blijkbaar niet.
De indeling in boxen leidt ongetwijfeld tot de nodige kopzorgen en listen. Maar laat ik eerst aangeven wat er goed is aan dit nieuwe stelsel. Goed is het verzwaren van de omzetbelasting van 17,5 naar negentien procent) gecombineerd met een verlichting van de inkomstenbelasting. Het komt erop neer dat wij een groter deel van onze belasting betalen wanneer we geld uitgeven.
Basisinkomen
Wat mij betreft kan dat deel nog groter worden.
Dat mensen geld verdienen, is mooi. Laat ze. Maar belast ze wanneer ze het uitgeven. Noem dat de consumptiebelasting. Als dat u wat uitmaakt: onder economen neemt de voorkeur voor deze belastingvorm sterk toe dus wat dat betreft, gaat dit de goede kant op.
Goed is ook de heffingskorting. Nu kan iedere verdienende Nederlander een (klein) deel van zijn inkomen aftrekken voordat de belasting berekend wordt (de belastingvrije som). Die regeling vervalt. In plaats daarvan krijgen we nu allemaal een korting van â 3321 op de belasting die we moeten betalen, dus ook de niet-verdienende partner. Valt uw belasting lager uit, dan ontvangt u het verschil van de fiscus. We gaan hiermee dus in de richting van een basisinkomen voor iedereen.
Het zou helpen als de korting groter wordt. Maar de behandeling van het kapitaalinkomen is ook een ratjetoe en zal ongetwijfeld problemen geven. Dat een aparte box gereserveerd is voor BV`s geeft al aan dat Vermeend problemen had. (Dat de belasting in die box hoog uitvalt, geeft de VVD de kans zich te manifesteren).
Ook zijn oplossing voor het belasten van het eigen vermogen vertoont de tekenen van een noodgreep. Zoals collega Cnossen aangeeft, sluit deze aanpak van Vermeend niet aan bij de praktijken in de rest van Europa en de VS, en het introduceert onnodige ruis in het systeem.
De bedoeling was van een vermogensbelasting af te komen. Want waarom zouden we vermogen belasten? Waar het om gaat, is de verdiensten van het vermogen te belasten, zoals de rente en het dividend maar ook op gerealiseerde vermogenswinsten. Momenteel wordt in Nederland meer verdiend met de verkoop van huizen, grond en aandelen dan met werken.
En over dat gemakkelijke geld, de vermogenswinst, wordt geen belasting geheven. Dat is oneerlijk. Vermeend doet daar niets aan. In feite komt zijn aanpak neer op de handhaving van de vermogensbelasting. Er is een heffing op het rendement, maar dat rendement is een fictieve vier procent van het totale vermogen.
Het komt er op neer dat vermogende Nederlanders 1.2 percent over hun vermogen gaan betalen ongeacht wat ze ermee verdienen. Wie houdt nu wie voor de gek? We zullen moeten wachten op een volgende bloeiperiode om het kapitaalinkomen eens goed en eerlijk te belasten.
