De prijs van hebzucht
by Arjo Klamer
GPD bladen, 4 July 2002
cat: Dutch; columns
Genoeg geld maak gelukkig, veel geld maakt hebberig en teveel geld maakt corrupt. De afgelopen tien jaar werd deze wijsheid gemakshalve genegeerd. Meer was beter, vooral als het meer geld was. Managers die veel te veel geld verdienden waren de helden van de dag. “The sky is the limit,” riep men dan op z’n Amerikaans. We weten inmiddels beter. Hebzucht en corruptie slaan uiteindelijk meedogenloos toe, met allerlei nare gevolgen van dien.
In Nederland blijven de schandalen vooralsnog bescheiden. We mochten de ontluistering van een Boonstra, de voormalige topman van Philips beleven die beschuldigd werd van handelen met voorkennis. We hebben de fraude in de bouw en KPN staat onder verdenking over haar boekhouding inzake het failliete KPNQwest. In de VS pakken de schandalen steviger uit. Maar daar zijn de proporties altijd wat groter dan hier.
Neem de saga van mister Dennis Kozlowski. Hij was de alleskunner die van een bescheiden bedrijfje, Tyco genaamd, een gigantische industriele onderneming had gemaakt. Hij deed dat door voor 60 miljard dollar andere bedrijven over te nemen. Zelf hield hij er 300 miljoen dollar aan over. Je zou zeggen dat de goede man daar genoeg aan heeft. Maar wat doet hij? Hij wordt hebberig en wil nog meer geld hebben. Hij kocht dure schilderijen en om de Amerikaanse BTW te omzeilen, liet hij ze van de ene staat naar de anderen transporteren. Daarmee bespaarde hij 1 miljoen dollar. Dat is belastingontduiking en daar is hij op gepakt. Nu dreigt een gevangenisstraf. Diezelfde straf wacht Martha Stewart. Deze vrouw is een begrip in Amerika. Ze staat voor de ideale alles kunnende Amerikaanse huisvrouw die met haar kook- en andere huishoudelijke kunsten een miljarden zaak heeft opgebouwd. Het was niet genoeg. Ze wilde meer. Dus toen ze van een vriend hoorde dat zijn hi-tech firma een belangrijk patent niet zou krijgen, verkocht ze de volgende dag haar aandelen in dat bedrijf. Met deze transactie bespaarde Stewart tweehonderdduizend dollar. Maar het is uitgekomen, men vreest het einde van haar bedrijf, met als gevolg dat de waarde van haar aandelen gekelderd is. De besparing van $200.000 heeft haar nu al 100 miljoen dollar gekost. Daar kan haar vrijheid straks nog bijkomen. Het is de prijs van hebzucht.
Corruptie steekt de kop op bij het echt grote geld. Eerst was er het faillissement van Enron, een gigantisch energie bedrijf dat verliesgevende operaties uit de boeken had gehouden. Daarmee had ze de aandeelhouders bedrogen hoofdzonde. Enron sleepte het befaamde accountants bureau Arthur Andersen in haar val mee. Het zelfde accountants bureau is nu betrokken bij een nog grotere corruptie. Worldcom, een gigant in de telecommunicatie sector, blijkt de afgelopen drie jaar bijna 4 miljard aan uitgaven onder investeringen geboekt te hebben, waardoor haar winst bijna 4 miljard hoger uitkwamen. Een dergelijk bedrog kent z’n weerga niet. Iedereen vraagt zich af hoe dat mogelijk is. (Inmiddels blijkt dat ook met de reserves gerommeld is.) De beschuldigende vinger gaat naar een mister Sullivan, het financiele rekenwonder die de ene lucratieve deal na de andere wist te bedenken. Maar ook de accountants treffen blaam. Wat blijkt? In de jacht naar meer geld, mochten partners van Arthur Andersen alle verantwoordelijkheid voor de rijkste en grootste klanten nemen. Dat werkte effectiever, was de motivatie. Het gevolg was wel dat die partners er alles voor over hadden om hun grote klanten vast te houden met als risico dat ze zich met het lot van hun klanten gingen vereenzelvigen. Ga dan maar eens aan de rem trekken wanneer je iets onregelmatigs vermoed.
Het was nog erger met Arthur Andersen want ze waren niet alleen accountants maar ook adviseurs. Klanten als Enron en Worldcom waren goed voor tientallen miljoenen. Belangenverstrengeling is dan niet ver weg en de accountantsverklaring verliest gauw haar onafhankelijkheid.
De effecten van deze en andere schandalen zijn enorm. Reputaties zijn vernietigd, gigantische bedrijven staan op het punt te verdwijnen, tienduizenden mensen verliezen hun banen, aandeelhouders (waaronder uw pensioenfondsen) verliezen kapitalen.
We mogen ons ondertussen afvragen wat de jacht naar steeds meer geld in dit land teweeg heeft gebracht. Hoeveel van de hebberigheid en de corruptie komt hier boven water? Ik vrees dat de Nederlandse autoriteiten te lief zijn en dat daarom teveel verborgen blijft. De aanpak in de VS is in ieder geval genadeloos. In de VS was Boonstra waarschijnlijk aangehouden tijdens zijn afscheidsfeestje. Wil je het grote spel volhouden dan moet je misstappen meedogenloos aanpakken. Misschien is het toch beter het spel om spel om geld bescheiden te houden, zoals wij dat hier gewend waren.
