Een referendum over de uitbreiding van Europa
by Arjo Klamer
GPD bladen, 20 June 2002
cat: Europe; columns
Moeten al die landen er nu wel of niet bij? Ik bedoel Polen, Hongarije, Tsjechie en de andere Oost-Europese landen die bij de Europese Unie zouden moeten komen. De Eurocraten, oftewel de Europese politici en hun ambtenaren willen niets liever. Maar willen u en ik dat wel? Stel dat er een referendum zou komen over de uitbreiding van de Europese Unie. Stemt u voor of tegen?
Vraag ik zo om me heen, dan is er sprake van verwarring. Aan de ene kant spreekt de uitbreiding tot de verbeelding omdat het gaat over solidariteit met onze Oost-Europese buren. Aan de andere kant overheerst de vrees voor de stroom Oost-Europeanen die hier (legaal) werk gaan zoek, over de moordende concurrentie van Oost-Europese boeren die met goedkope arbeid kunnen werken en over de sommen geld die we in de nieuwe economieen zullen moeten investeren om ze een beetje gelijkwaardig aan de onze te krijgen. Er is nog tijd om te bepalen wat wij vinden. Eerst in 2004 zal duidelijk worden wie onder welke voorwaarden lid mag worden van de Europese Unie.
Niet dat de eurocraten geinteresseerd lijken te zijn in wat wij vinden. Toen de Ieren nee zeiden tegen het verdrag van Nice—zij mogen tenminste nog hun stem uitbrengen over Europese aangelegenheden--, was de reactie dat de Europese uitbreiding hoe dan ook door zou gaan. In het najaar mogen de Ieren nogmaals hun stem uitbrengen. De kans dat het weer nee wordt, is groot, maar dat zal de eurocraten niet stoppen. Het verdrag van Nice regelt een aantal zaken die van belang worden geacht voordat er nieuwe leden bijkomen, zoals de stemverhoudingen in de Europese raad (waar de ministers en regeringsleiders bijeen komen). Absoluut noodzakelijk is dat verdrag niet. De eurocraten zullen er wel weer wat op verzinnen, want die uitbreiding moet er hoe dan ook komen. Ze hebben al een paar honderd miljoen euro uitgetrokken voor een publiceitscampagne. Iets in de orde van “de euro is van ons allemaal.” Adverteer je dat vaak genoeg dan gaan mensen er wel aan geloven, zo is de veronderstelling.
Het wordt hoog tijd dat korte metten wordt gemaakt met deze infantilisering van ons burgers. We zouden inmiddels moeten weten dat ingrijpende beslissingen niet aan onze volksvertegenwoordigers moeten worden overgelaten. De afrekening van Paars leek een duidelijke boodschap, zo dunkt me. Een referendum zoals de Ieren, de Denen en Fransen die hebben, zou ook hier gehouden moeten kunnen worden. Het is de enige manier om de argumenten voor en tegen boven tafel te krijgen en zodoende een bewuste, en breed gedragen keuze voor of tegen te maken.
Wat de argumenten betreft, veel hangt af of u de Europese eenwording een warm hart toedraagt of niet. Ik doe dat niet maar laat ik eerst meedenken met degenen die zo’n groot verenigd Europa wel zien zitten. De argumenten zijn politiek en economisch. De pleitbezorgers wijzen op de enorme uitbreiding van de Europese markt en de kansen die dat geeft voor nog meer economische groei. Dat er aanpassingsproblemen zullen zijn, zal niemand ontkennen. De optimisten denken dat die snel voorbij zijn en dat de enorme Europese economie een machtsblok zonder weerga zal zijn. Steeds meer economen wijzen evenwel op de economische risico’s van de uitbreiding. Vooral als de nieuwe landen de euro krijgen, zullen onevenwichtigheden binnen dit grote blok moeilijk beheersbaar zijn. Gaat het ergens in dat grote Europa goed fout—denk aan een financiele crisis of hoge werkloosheid—dan heeft de rest van Europa daar last van. Hoe inniger de band, hoe groter de last. Om de risico’s zo klein mogelijk te houden, moeten de toetreders aan allerlei stringente eisen voldoen. De vrees bestaat dat losjes zal worden omgegaan met deze eisen, waardoor de aanpassingsproblemen wel eens uit de hand zullen lopen. Daarom dreigen sommige europarlemantariers tegen de uitbreiding te stemmen. Zij vrezen een verzwakking van Europa.
Die vrees lijkt me gegrond. Sterker nog, bestuurlijk gezien wordt dat grote Europa een onding. Nu al is de Europese besluitvorming uitermate ingewikkeld en lijkt de afstand tussen Brussel en ons burgers onoverbrugbaar. Met al die nieuwe landen nemen de complexiteit en de afstand alleen maar toe. Het is een reden voor mij om voor uitbreiding te pleiten. Ze is als het Paard van Troje. Halen we al die landen binnen, dan is het einde van de Europese integratie in zicht. Afgezien van de crisis waarmee dat einde gepaard zal gaan, lijkt me dat een goede zaak.
Maar eerst een referendum. Want zonder zo’n referendum is deze hele discussie overbodig. En dat kan toch niet de bedoeling zijn van een democratie.
